Πρόκειται για μια πρωτοποριακή ψυχοθεραπευτική μέθοδο, η οποία αναπτύχθηκε από την Dr. Francine Shapiro (1987). Η θεραπεία EMDR (Eye Movement Desensitization Reprocessing), στα ελληνικά «απευαισθητοποίηση και επαναπροσαρμογή μέσω οφθαλμικών κινήσεων», λειτουργεί αποτελεσματικά σε ανθρώπους που έχουν βιώσει/βιώνουν ψυχολογικές δυσκολίες λόγω τραυματικών εμπειριών, όπως είναι οποιαδήποτε μορφή κακοποίησης, η παιδική παραμέληση, η εγκατάλειψη, η απώλεια αγαπημένου προσώπου, τα ατυχήματα (ή και δυστυχήματα) και οι φυσικές καταστροφές.
Πέρα από τη θεραπεία συμπτωμάτων που αφορούν περιπτώσεις μετατραυματικού στρες, η EMDR χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο και για άλλες αγχώδεις διαταραχές, για φοβίες, κρίσεις πανικού, ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές διάθεσης, διαταραχές πρόσληψης τροφής, για αντιμετώπιση πένθους, χρόνιου πόνου και σοβαρών σωματικών ασθενειών που έχουν σημαντικές ψυχολογικές επιπτώσεις κι επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.
Η θεραπεία EMDR βασίζεται στο μοντέλο Adaptive Information Processing (AIP), σύμφωνα με το οποίο το τραυματικό γεγονός προκαλεί μια ανισορροπία στο νευρικό μας σύστημα. Συνεπακόλουθα, παρεμποδίζεται η επεξεργασία των σχετικών πληροφοριών ή γίνεται ελλιπής επεξεργασία τους. Οι αναμνήσεις που καταγράφηκαν από δυσάρεστες εμπειρίες και καταστάσεις στη ζωή μας, οι οποίες έχουν υποστεί ανεπαρκή επεξεργασία, αποτελούν τη ρίζα της ψυχοπαθολογίας στη ζωή μας. Τί σημαίνει αυτό;
Όταν βιώνουμε μια δύσκολη κατάσταση, αντίξοες συνθήκες ζωής ή ένα συμβάν που μάς τραυματίζει, ο εγκέφαλός μας αποθηκεύει τις σχετικές πληροφορίες σε ένα απομονωμένο δίκτυο στο μυαλό μας. Οι μνήμες καταγράφονται, επεξεργάζονται και ταξινομούνται ανελλιπώς, με ένα κατακερματισμένο τρόπο. Οι αναμνήσεις επομένως απομονώνονται και παραμένουν εκεί μαζί με όλες τις πρωταρχικές πληροφορίες για τις εικόνες, τους ήχους, τις σκέψεις, τις βαθύτερες πεποιθήσεις, τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις που εκδηλώθηκαν όταν διαδραματίστηκε το συμβάν που μάς τραυμάτισε με κάποιον τρόπο. Οι πληροφορίες αυτές ενεργοποιούνται εκ νέου κάθε φορά που κάποιο ερέθισμα, πρόσωπο ή συμβάν μάς πυροδοτεί, δηλαδή μάς θυμίζει (κινητοποιεί) αυτές τις αρχικές πληροφορίες.
Ωστόσο, σε ένα άλλο μέρος του εγκεφάλου μας, έχουμε όλες τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε για να μπορέσουμε να επεξεργαστούμε διαφορετικά το πρόβλημα ή τη δυσμενή κατάσταση ή ακόμα και να το επιλύσουμε. Όμως, αυτά τα δύο αυτά δίκτυα στο μυαλό μας δεν συνδέονται μεταξύ τους. Στόχος της EMDR είναι να αρχίσουμε την επανεπεξεργασία πληροφοριών, ώστε ο εγκέφαλος να αρχίσει να δημιουργεί συνδέσεις και γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στα τραυματικά γεγονότα που έχουν απομονωθεί και σε άλλες θετικές πληροφορίες, δίνοντάς μας μια διαφορετική οπτική και αντιμετώπιση της κατάστασης.
Η θεραπεία EMDR εστιάζει στο να ανοίξουμε οδούς στο μυαλό μας που θα επιτρέψουν την καλύτερη και πληρέστερη πρόσβαση στις τραυματικές αναμνήσεις και τις πληροφορίες που τις πλαισιώνουν, αλλά και στο να γίνει μια ολοκληρωμένη επεξεργασία των αναμνήσεων του παρελθόντος, των ερεθισμάτων που μάς πυροδοτούν στο παρόν και των πιθανών μελλοντικών προβλημάτων που θα ανακύψουν, αν δεν το διαχειριστούμε. Συνεπώς, πρόκειται για μια ολοκληρωμένη θεραπεία που δουλεύει σε 3 χρόνους (παρελθόν, παρόν, μέλλον).
Σημαντικός σταθμός της όλης θεραπευτικής διαδικασίας είναι και η συναισθηματική αποφόρτιση των έντονων δυσάρεστων συναισθημάτων που συνοδεύουν τις τραυματικές εμπειρίες στη ζωή μας αλλά και η ανακούφιση των αντίστοιχων δυσφορικών σωματικών συμπτωμάτων.
Βασικό εργαλείο στη θεραπεία EMDR, είναι η αμφίπλευρη διέγερση (BLS Bilateral Stimulation), όπου υπάρχει εναλλάξ διέγερση της αριστερής και της δεξιάς πλευράς του σώματος είτε οπτικά είτε απτικά. Οπτικά γίνεται μέσω οφθαλμικών κινήσεων, όπου ο θεραπευόμενος παρακολουθεί κάποιο αντικείμενο ή τα δάχτυλα του θεραπευτή που κινούνται ρυθμικά δεξιά-αριστερά εναλλάξ. Απτικά γίνεται με εναλλάξ χτυπηματάκια (tapping) στους ώμους, τα μπράτσα ή τους μηρούς. Η ταχύτητα και η διάρκεια της κίνησης καθορίζονται από τον θεραπευτή, αναλόγως με το τί δουλεύεται εκεί τη στιγμή στη συνεδρία.
Η αμφίπλευρη διέγερση μειώνει την συναισθηματική και σωματική ένταση του θεραπευόμενου (απευαισθητοποίηση), καλμάροντας το νευρικό σύστημα και αυξάνει την επανεπεξεργασία των κολλημένων αναμνήσεων, μιμούμενη τους νευρολογικούς μηχανισμούς που ενεργοποιούνται στη φάση REM του ύπνου μας, όπου ο εγκέφαλος επεξεργάζεται όλα όσα συνέβησαν μέσα στη μέρα μας και αναδιοργανώνει, εκκαθαρίζει, αποθηκεύει και ταξινομεί τις χρήσιμες πληροφορίες για εμάς.
Βασική προϋπόθεση για τη θεραπεία EMDR, είναι η δυνατότητα διπλής εστίασης (Dual Attention) του θεραπευόμενου. Πρόκειται για την ικανότητά του να εστιάσει στην αμφίπλευρη διέγερση (BLS), δηλαδή σε αυτό που συμβαίνει έξω από εκείνον, αλλά και η ικανότητά του να στραφεί συγχρόνως σε αυτό που συμβαίνει εσωτερικά (σκέψεις και βαθύτερες πεποιθήσεις, εικόνες και άλλα αισθητηριακά, συναισθήματα και σωματικές αισθήσεις). Είναι σαν να πατάει με το ένα πόδι στην ανάμνηση και με το άλλο στο παρόν και σε αυτό που συμβαίνει με τον θεραπευτή. Όπως όλες οι θεραπείες, προσαρμόζεται στο ρυθμό και τις ανάγκες του θεραπευόμενου.
